Lageri
Prva saznanja potiču iz II veka pre Hrista, kada su se kameni blokovi “transportovali” na drvenim valjcima u drevnom Egiptu. Najstariji pronadjen klizni lager je iz doba neolita, koji je služio za bušenje rupa u stenama. Aristotel je u svojim radovima diskutovao o tzv. Teoriji otpora valjanja. Da bi smanjili trenje koje je trošilo dosta energije, tadašnji “lageri”su bili podmazivani. Kao mazivo su korištena biljna ulja, a kasnije i životinjska mast, koja se kasnije poboljšavala mineralnim smesama za zgušnjavanje.
Arheolozi su nalazili antičke kočije koje su imale osovine sa tadašnjim mazivom. Plinije iz Rima (23-73god. Nove ere) je napravio spisak životinjskih masti i mineralnih smesa, koje su se koristile kao mazivo za tadašnja sredstva prevoza. Tačka topljenja im je bila oko 50’C.
Najraniji pronađen mehanizam, koji je koristio primtivni mehanizam kotrljajnog lagera je napravio grčki inženjer Diades 330 god. prije Nove ere. Služio je za mehanizam za razbijanje zidova tvrđava. Najstariji pronađeni aksijalni lager potiče iz doba Kaligule, koji je korišten na obodima tadašnjih točkova.
Leonardo da Vinči je konstruisao ležaj i takav model je korišten sve do kraja 19. veka. Najstariji ležaj savremene konstrukcije potiče iz 1780.godie iz Sproustona (Engleska), koji se koristi u vetrenjači. Ima dva reda sa po 40 gvozdenih kuglica. Filip Moric Fiser je 1853.god. kontruisao prvi bicikl i prvu automatsku vodenicu koji su po prvi put čelične kuglice u lagerima.
Moderna primena i vrste lagera - ležaja
Lager je proizvod koji omogućava relativno nasilno kretanje izmedu dva dela,najčešće rotaciju ili linearno kretanje. lageri se mogu klasifikovati prema kretanjima koja dozvoljavaju, prema principu njihovog funkcionisanja,prema konstrukciji kao i prema opterećenjima i radnim brzinama koje mogu da podnesu.
Prstenasti kuglični radijalni lageri
Prstenasti kuglični radijalni lageri su,za razliku od ostalih kotrljajnih lagera,najčešće u primeni,zbog velike moći nošenja,pogodnosti za visoke brojeve obrtaja,dugog veka trajanja,jednostavne montaže i održavanja.Osim radijalnih mogu da podnesu i manja aksijalna opterećenja.
Primeri oznaka : 6006, 6206, 6303, 6405, 4208, 4304….
Prstenasti kuglični lageri sa kosim dodirom
jednoredni, dvoredni, sa dodirom u četiri tačke
Prstenasti kuglični lageri sa kosim dodirom mogu da prenose opterećenja pod određenim uglom u odnosu na osu lagera, pa su zbog toga pogodni za kombinovana radijalno-aksijalna opterećenja. Oni su nerasklopive konstrukcije i pojedinačno prenose opterećenja samo u jednom smeru, pogodni su i preporučuju se za velike brojeve obrtaja. Ovi lageri se, zavisno od veličine i smera opterećenja, ugrađuju i u parovima.
Primeri oznaka : 709, 7202, 7004, 71906, 3203, 3307, QJ206, QJ307…
Prstenasti kuglični podesivi lageri
Ovi lageri imaju sfernu stazu kotrljanja spoljnog prstena, a to omogućava da se koriste tamo gde opterećenja izazivaju ugaono podešavanje (izokretanje) unutarnjeg prstena u odnosu na spoljni.Proizvode se sa cilindričnim i konusnim provrtom.
Primeri oznaka : 1206, 1307, 2210, 2308…
Prstenasti konično-valjčani jednoredni lageri
Prstenasti konično-valjčani jednoredni lageri koriste se na nošenje kombinovanih radijalno-aksijalnih opterećenja. Rastavljiva konstrukcija omogućava jednostavnu i brzu ugradnju, jer je moguće posebno montirati i spoljni prsten, a posebno komplet - unutarnji prsten sa kavezom sa valjčićima.Modifikovan linijski dodir između valjčića i putanja kotrljanja sprečava ivična naprezanja.
Primeri oznaka : 30204, 30308, 32205, 31312, 32308 ,32024, 33210…
Prstenasti cilindrično-valjačani lageri
Prstenasti cilindrično-valjačani radijalni lageri se koriste za velika radijalna opterećenja i visoke brojeve obrtaja.Kod ovih lagera kotrljajna tela i putanje kotrljanja su cilindričnog oblika sa modifikovanim linijskim dodirom koji sprečava ivična naprezanja.Rastavljiva konstrukcija omogućava jednostavnu i brzu montažu.
Primeri oznaka : NU206, NJ308, NUP319, N308, NN3016…
Prstenasti bačvasti lageri
jednoredni i dvoredni
Prstenasti bačvasti lageri su iz grupe podesivih lagera velike radijalne nosivosti, pa su pogodni za velika radijalna opterećenja koja izazivaju podešavanje (izokretanje) unutarnjeg prstena u odnosu na spoljni. Jednoredni lageri imaju jedan red simetričnih bačvastih valjčića.Dvoredni lageri imaju dva reda bačvastih valjčića koji su nesimetrični kod stare konstrukcije, a simetrični kod nove "C" konstrukcije.Proizvode se sa cilindričnim ili konusnim provrtom, a isporučuju se sa sedlom za pritezanje ili izvlačenje.
Primeri oznaka : 22208, 21306, 22312, 22224, 24040…
Kolutni kuglični aksijalni lageri
jednoredni (jednosmerni) i dvoredni (dvosmerni)
Kolutni kuglični aksijalni lageri imaju veliku moć nošenja u aksijalnom smeru, ali ne mogu prenositi radijalna opterećenja. Rasklopive su konstrukcije, pa se jednostavno i lako ugrađuju. Jednoredni aksijalni lageri prenose opterećenja samo u jednom smeru, dok dvoredni prenose opterećenja u oba smera.
Primeri oznaka : 51109,51206,51306,51407,53203…
Kolutni cilindrično valjčani aksijalni lageri
Kolutni cilindrično-valjčani aksijalni lageri imaju veliku moč nošenja u aksijalnom smeru i koriste se tamo gde nije dovoljna nosivost kolutnih kugličnih aksijalnih lagera. Pogodni su za kruta uležištenja i udarna opterećenja.Mogu prenositi aksijalna opterećenja samo u jednom smeru.
Primeri oznaka : 81103,81209…
Igličasti lageri
Igličasti lagerevi imaju vrlo malu visinu poprečnog preseka i relativno veliku nosivost. Mogu se koristiti sa ili bez unutrašnjeg prstena. Igličasti lagerevi bez unutrašnjeg prstena predstavljaju optimalno rešenje u slučajevima kad je moguća kvalitetna termička obrada i brušenje osovine. Igličasti lagerevi sa unutrašnjim prstenom koriste se tamo, gde nije moguća, ili gde nije ekonomična, termička obrada i bušenje osovine. Kod ovih lagereva moguće je unutrašnje aksijalno pomeranje. Postoje takodje i kombinovani igličasti lagerevi. Oni predstavljaju kombinaciju igličastog i kugličnog ili valjkastog aksijalnog lagera. Mogu da nose radijalna i aksijalna opterećenja i omogućavaju formiranje uležištenja sa najmanjim zauzetim radijalnim prostorom.
Primeri oznaka : K20X24X17, HK3520, BK3020, NKX35 …
OZNAČAVANJE :
Oznake kotrljajnih lagera su standardizovane i većina svetskih proizvodjača koristi sistem DIN.
Oznaka se sastoji iz dva dela : OSNOVNE i DODATNE oznake.
Osnovna oznaka karakteriše lager,odnosno definiše tip i veličinu lagera.
Osnovna karakteristika konstrukcije odredena je pomoću jednog ili više brojeva ili slova i pokazuje
tip kotrljajnog lagera.
Oznaka reda mera dobija se na osnovu standardizovanih spoljnih mera.
Oznaka za provrt nadovezuje se na oznaku za seriju lagera, a obrazuje se na različite načine, zavisno
od tipa i veličine lagera. Za lagere sa provrtom manjim od 10mm oznaka je identična vrednosti
prečnika provrta u mm. Za provrte 10,12,15 i 17 mm oznake su 00,01,02 i 03.
Za provrte 20-500 mm, oznaka se dobija kada se vrednost prečnika izražena u mm podeli sa
brojem 5. Za provrte veće od 500 mm oznaka odgovara vrednosti prečnika provrta datoju u mm.
Dodatnim oznakama određuju se karakteristike u odnosu na osnovno izvođenje kotrljajnog lagera.
NAPOMENA :
Oznake i sufiksi se mogu razlikovati u zavisnosti od proizvodača.